Festas do Nadal: Panxoliñas

Xosé Ramón Villar Chao (Viveiro, 1927 - A Coruña, 1965.)

Descrición

Durante o día 25 de decembro, día do Nadal e o 5 de xaneiro (noite de Reis) os rapaces van de casa en casa reunidos en xuntas, bandos, aguinaldeiros ou ranchos, cantando panxoliñas que acompañaban con gaitas, pandeiros, ferriños ou cunchas. Basicamente, comezan pedindo permiso ó dono da casa e logo seguen os saúdos e cantos con motivos do Nadal:

Déano-lo aguinaldo
anque sexa pouco
Un touciño enteiro
e a metade doutro.

Finalmente, piden un aguinaldo ó homenaxeado, que adoita consistir en hourizos, ovos, castañas, pan, viño etc., que a xunta agradece con
coplas de louvanza e que vai amoreando para comer ó día seguinte
dentro dunha festa de tódolos compoñentes:

Nesta casa caleada,
caleada de pemento,
que por moitos anos vivan
os señores que están dentro.

Hai ocasións nas que o dono da casa rexeita as panxoliñas ou nega o
aguinaldo, o que supón cantos de aldraxe:

Esta casa é de palla
esta casa non val nada
Cantámosche os reises
do quiquiriquí
se non nos dás nada
caghámosche aquí.

A palabra panxoliña tamén designa os mecos ou accións cariñosas con intención de adular, e de aí a expresión Déixate de panxoliñas coa que se rexeita a quen quere gañárno-la vontade con afagos e
aloumiños.

De Historia de Galicia, dirixida por Otero Pedrayo, Tomo I, B. Aires, 1962, páx. 773.

Letra

Falade ben baixo

petade frouxiño

para que non esperte

o noso Neniño.

Panxoliña de 1637

DEUS NACE GALEGO

Ay! Se nosso Deus galego se faze
vamos a cantar á chozinha em que nace
Ay! Se a sua May é de Compostela,
vamos a cantar fermosa galega
Todo galeguinho toque charumbela
Que o menino bello é da nosa terra.
Façamoslle todos a dança galega
Que está desnudinho e chora e tembra
Pois nace en Galiça, á falda da serra,
galego se faze é da nosa terra.

Manuel María

Panxoliña do Nadal

Hai un vento cheo de frío
apousado nos camiños.
E no ar un asubío
todo cheo de aloumiños.
pero un vento milagreiro
nascerá pol-o Nadal.
Brilará coma un luceiro
pra alomear o portal.

Xa nas ponlas dun carballo
nasceu un vento ventiño;
ten doces versos de orballo
e azas de paxariño.
Ten azas de paxariño
e craridades de día,
que llas deu Jesús Neniño
e Santa Virxe María.

TAN, TAN

Tan, tan,
Van polo deserto,
Tan, tan,
Melchor e Gaspar.
Tan, tan,
Detrás un negriño,
Que todos lle chaman
O rei Baltasar.
Tan, tan,
Viron unha estrela;
Tan, tan, vírona brillar.
Tan, tan,
Tan pura e fermosa,
Que todos a seguen
A ver onde vai.
Tan, tan,
Cánsase o camelo,
Tan, tan
Cánsase de andar.
Tan, tan,
Que vai cargadiño
De incienso e de mirra,
Para quen será.

ALE PUN

A virxe vai camiñando,
¡Ale pun!
Pòr unha montaña escura,
¡ale pun!
¡ale pun!, catapún.
¿De quen son esas galiñas?
¡ale pun!
¿Qué están nese curral?
E ale pun, ale pun catapún.
As galiñas son do cura
¡ale pun!
E o galo do sacristán
E ale pun, ale pun.Déixalle unha ao meu neno
¡ale pun!
Para que poida xogar.
¡ale pun!
Mentres o neno xogaba
¡ale pun!
Todos veñen do curral.
Ale pun…

CANTADE MOCIÑOS

Cantade mociños
E mozas tamén,
Que Deus esta noite
Naceu en Belén.

Enriba das pallas
Está o noso rei;
Que pequerrechiño,
Que bonito é.

A súa cariña
É doce , é mel,
É suave e branquiña
Como a súa pel.

Os anxos, pastores,
Labregos tamén,
Todos van axiña
Adora-lo recén.

VINDE VER O NENO

VINDE VER O NENO, QUE ESTA DESPIDIÑO
I ACURRUCADIÑO - O PE DOS SEUS PAES!
E MANCANO AS PALLAS,
EN QUE ESTA DEITADO,
I O NOSO PECADO, AINDA O MANCA MAIS!

O Meniño, pequeniño,
entre unhas pallas se ve,
como o Neno e tan pequeño,
aínda non se ten de pé.-
Ai, qué Neno, ai qué Meniño!
ai qué ganiñas me dan!
De comerile a cara a bicos,
de gordo e branco que está!

Fuxan os ventos http://youtu.be/2IZIpUQEo4Y

Nesta fría noite

Nesta fría noite,
Vin ata a súa porta,
¡Oh amigos meus!
¡Non me deixo fóra!

Todo Belén brilla,
cheo está de xeada
E a calor do lume,
O Neno entre pallas.

Deixade os pastores

Con un sombreiro de palla

Con un galego a Belén foi

mentres adouraba aó Neno

comeulle o sombreiro o boi.

Deixade os pastores

deixádeos pasar

quen van cantar ö Rei,

a Xesús no Portal. (bis)

Nunhas pallas deitadiño

e en coiriños alí está

sendo dono deste mundo

e Señor de canto hai.

Deixade os pastores

deixádeos pasar

quen van cantar ö Rei,

a Xesús no Portal. (bis)

A Quenlla, Fuxan os ventos: http://youtu.be/tgQVSvI1w9Q

Fuxan os ventos

POR ENTRE AS SILVEIRAS -
CANTAN ALEGRES OS PAXARIÑOS.
ANUNCIANDO A TODOS -
CON GRAN ESPLENDOR;
QUE NACEU O NENO -
MAIS ESCELENTE E MAIS BONITIÑO
QUE VEN A SER FILLO-DO NOSO SEÑOR.-

A Belén vinde, pastores,
alí naceu un Meniño
que está, meu Ben, tiritando,
ai!, tiritando de frío.

I, o Probiño, trembando está
e naide corre para o ir quentar;
soio un boiciño, co seu soprar,
quentaba ó Neno, sen descansar!

As ovelliñas, pacendo,
pola veira do rigueiro,
berran porque xa naceu
o Rei da Terra e do Ceo.

I as aves todas, co seu chiar
festexan xuntas a Navidá;
cos seus childos, sen descansar,
louvan ó Neno que está no Portal.

O apalpador

Hoxe é día do Nadal,
día do Noso Señor
ide logo para a camiña
que vai vir o Apalpador.
·············
Hoxe é día do Nadal,
vai neniño para a camiña
que vai vir o Apalpador
a apalparche a barriguiña.
·············
Hoxe é día do Nadal,
que haberá gran nevarada,
e há vir o Apalpador
cunha mega de castañas.
·············
Por aquela cemba,
xa ven relumbrando,
o señor Apalpador
para darvos o aguinaldo.

Toca o pandeiro Manoel

Toca o pandeiro Manoel,

e que non falte alegría!.

Que esta noite nacerá Xesús

fillo da Virxe María.

Ai no portal de Belén
tiña que haber un galego!
Ai no portal de Belén !

Fora de Ourense ou de Lugo,

da Coruña ou pontevedrés.

E tiña que estar e tiña que haber,

algún galeguiño xunto do recén.

Xunto do recén non podía faltar

algún galeguiño para aturuxar.

Mira que bonito está,

dá gloria velo na cuna!.

Un boi lle dá o seu calor

e as pallas cómeas a mula.

Mentres, se escoita no ceo cantar:

Gloria a Deus nas alturas!

Con un sombreiro de palla
un galego a Belén foi
mentres adoraba o neno
comeulle o sombreiro o boi

e tiña que estar, e tiña que haber
algún galeguiño xunto do recén
xunto do recén non podía faltar
algún galeguiño para aturuxar

Ai no portal de Belén
tiña que haber un galego
fora de Ourense ou de Lugo
da Cruña ou Pontevedrés

Voltas e voltiñas, voltas,
voltiñas polo arredore
cantas máis voltiñas, voltas,
cantas máis voltas, millore!
Son voltas, son voltas, son voltas que o mundo dá
son voltas, son voltas, da noite de Navidá.